Zihinsel canlılık denildiğinde çoğu insanın aklına güçlü bir hafıza gelir. Oysa zihinsel canlılık bundan çok daha geniş bir kavramdır. Zihinsel canlılık; dikkatimizi yönlendirebilmek, yeni bilgiler öğrenebilmek, sorunları değerlendirebilmek, duygularımızı düzenleyebilmek, merak duyabilmek ve değişen koşullara uyum sağlayabilmek gibi birçok beceriyi kapsar. Örneğin zihinsel olarak canlı olmak, her şeyi hatırlamak anlamına gelmez.
Bazen bir insanın bir ismi hatırlaması birkaç saniye sürebilir. Bu durum tek başına bir hastalık göstergesi değildir. Dikkat dağınıklığı, yorgunluk, stres ve uykusuzluk da hatırlamayı zorlaştırabilir.
Burada önemli olan, zihinsel işlevlerimizi bir bütün olarak değerlendirmektir.
Zihinsel canlılığın bir diğer boyutu da esnekliktir. Zihinsel esneklik, bir duruma yalnızca tek bir açıdan bakmak yerine farklı olasılıkları değerlendirebilme becerisidir.
Örneğin bir planınız gerçekleşmediğinde, “Her şey mahvoldu.” demek yerine, “Bu plan işe yaramadı. Başka hangi yolu deneyebilirim?” diye sorabilmek zihinsel esnekliğin bir örneğidir.
İşte size zihnimizi canlı tutmak için neler yapabileceğimize dair öneriler :
ZİHNİ CANLI TUTMANIN BİRİNCİ YOLU: YENİ ŞEYLER ÖĞRENMEK
Beynimizi geliştirmek için yapabileceğimiz en önemli şeylerden biri, onu yeni deneyimlerle buluşturmaktır.
Burada yalnızca bulmaca çözmekten veya hafıza oyunları oynamaktan söz etmiyorum.
Elbette bu etkinlikler eğlenceli olabilir. Fakat zihinsel gelişim için tek bir etkinliğe güvenmek yerine, farklı becerilerimizi kullandığımız çeşitli deneyimlere yer vermek daha anlamlıdır.
Yeni bir dil öğrenmek, müzik aleti çalmak, dans etmek, yemek yaparken yeni teknikler denemek, bir sanat dalıyla ilgilenmek veya dijital bir aracı kullanmayı öğrenmek buna örnek olabilir.
Bu etkinliklerin ortak özelliği, bizi bir miktar zorlamalarıdır.
Ancak bu zorluk ulaşılmaz olmamalıdır.
Çok kolay bir etkinlik zamanla bizi yeterince zorlamayabilir. Aşırı zor bir etkinlik ise cesaretimizi kırabilir. İdeal olan, mevcut becerilerimizin biraz ötesine geçebileceğimiz bir alan bulmaktır.
Örneğin yeni bir dil öğreniyorsanız, ilk günden bir roman okumaya çalışmak yerine her gün birkaç yeni kelime öğrenebilirsiniz. Ardından kısa cümleler kurmaya, basit konuşmalar yapmaya ve öğrendiklerinizi hatırlamaya çalışabilirsiniz.
Bir müzik aleti çalıyorsanız, zor bir parçayı baştan sona kusursuz çalmayı beklemek yerine küçük bir bölümü tekrar edebilirsiniz.
Böylece ilerlemenizi gözlemleyebilir ve öğrenme sürecini sürdürülebilir hâle getirebilirsiniz.
Bir diğer önemli nokta, öğrendiklerinizi yalnızca tekrar okumak yerine hatırlamaya çalışmaktır.
Örneğin bir kitap okuduktan sonra kitabı kapatıp kendinize, “Burada öğrendiğim en önemli üç şey neydi?” diye sorabilirsiniz.
Bir konuyu başka birine anlatmak da bilginizi düzenlemenize yardımcı olabilir.
Çünkü öğrenmek yalnızca bilgiye maruz kalmak değil, bilgiyi işlemek ve gerektiğinde kullanabilmektir.
Bu nedenle kendinize şu hedefi koyabilirsiniz:
Her hafta yeni bir şey öğrenmek.
İKİNCİ YOL: DİKKATİMİZİ EĞİTMEK
Telefon bildirimleri, mesajlar, sosyal medya, arka planda açık duran ekranlar ve aynı anda birçok iş yapmaya çalışmak, dikkatimizi farklı yönlere çekebilir. Dikkat, üzerinde çalışabileceğimiz bir beceridir.
ÜÇÜNCÜ YOL: FİZİKSEL HAREKET VE BEYİN SAĞLIĞI
Düzenli fiziksel hareket; dolaşım sistemini, metabolik sağlığı, ruh hâlini ve uyku kalitesini destekleyebilir. Araştırmalar fiziksel aktivitenin bilişsel sağlığın korunmasında da önemli bir yeri olduğunu göstermektedir. Kendinize şu soruyu sorun: “Bugün bedenime hareket etmesi için ne kadar fırsat verdim?”
DÖRDÜNCÜ YOL: UYKU, BESLENME VE BEYNİN DİNLENMESİ
Uyku, öğrenme ve hafızayla ilişkili süreçlerde rol oynar. Yeterince uyuyamadığımızda dikkatimiz dağılabilir, bilgileri hatırlamakta zorlanabilir ve duygularımızı düzenlemekte güçlük çekebiliriz.
Bu nedenle zihnimizi daha verimli kullanmak istiyorsak, mümkün olduğunca düzenli uyku saatleri oluşturmalıyız. Uyumadan önce sakinleşmek ve uyku kalitesini bozan alışkanlıkları gözden geçirmek iyi bir başlangıç olabilir. İyi uyku, dengeli beslenme, fiziksel hareket ve sağlık sorunlarının uygun biçimde yönetilmesi, birbirini tamamlayan unsurlardır.
BEŞİNCİ YOL: SOSYAL İLİŞKİLER VE DUYGUSAL CANLILIK
Zihinsel canlılık yalnızca bireysel olarak yaptığımız etkinliklerle ilgili değildir. Başkalarıyla kurduğumuz ilişkiler de hayatımızın ve genel sağlığımızın önemli bir parçasıdır.
Bir arkadaşımızla sohbet ettiğimizde, bir tartışmaya katıldığımızda veya bir başkasının bakış açısını anlamaya çalıştığımızda birçok zihinsel becerimizi kullanırız.
Karşımızdaki kişiyi dinler, söylediklerini anlamlandırır, kendi düşüncelerimizi ifade eder ve bazen daha önce düşünmediğimiz bir konuyla karşılaşırız.
Bu tür deneyimler dünyaya bakışımızı genişletebilir.
Sosyal ilişkiler aynı zamanda duygusal destek sağlar. Kendimizi bir topluluğun parçası hissetmek, yaşadıklarımızı paylaşabilmek ve başkalarıyla anlamlı bağlar kurmak iyi oluşumuz açısından değerlidir.
Yoğun stres, kaygı veya uzun süreli duygusal zorlanma dikkat ve hafıza gibi bilişsel işlevleri etkileyebilir.
Bu nedenle zihinsel canlılık için yalnızca daha çok çalışmak ve daha çok öğrenmek yeterli değildir. Kendimize duygusal açıdan da alan açmamız gerekir.
Bazen durup, “Şu anda ne hissediyorum? Beni ne zorluyor? Kendime nasıl destek olabilirim?” diye sormak bile önemli bir başlangıçtır.
ALTINCI YOL : DÜŞÜNCE ALIŞKANLIKLARIMIZI DEĞİŞTİRMEK
Beynimiz yalnızca dış dünyadan gelen bilgileri öğrenmez. Yaşadıklarımızı nasıl yorumladığımız ve olaylara nasıl tepki verdiğimiz de zaman içinde alışkanlıklarımızın bir parçası hâline gelebilir.
Örneğin bir hata yaptığımızda kendimize sürekli, “Ben beceriksizim.” diyorsak, tek bir olaydan hareketle kendimiz hakkında genel bir yargı oluşturuyor olabiliriz.
Bir başarısızlıktan sonra, “Ben zaten hiçbir şeyi başaramam.” diyorsak, gelecekte denemekten kaçınabiliriz.
Böylece düşüncelerimiz davranışlarımızı, davranışlarımız da yeni deneyimlerimizi etkileyebilir.
Peki, bu döngüyü nasıl değiştirebiliriz?
İlk adım, otomatik düşüncelerimizi fark etmektir. Bir düşüncenin zihnimizden geçmesi, onun mutlaka doğru olduğu anlamına gelmez. Örneğin “Ben bunu yapamam.” düşüncesi ortaya çıktığında kendimize şöyle sorabiliriz:
“Bunun gerçekten imkânsız olduğuna dair elimde hangi kanıtlar var?”
“Bu konuda daha önce hiç deneme yaptım mı?”
“Bu işi daha küçük adımlara ayırsam ne olur?”
Bu sorular, düşüncelerimize farklı bir açıdan bakmamızı sağlar.
İkinci adım, küçük davranış değişiklikleri yapmaktır. Örneğin yıllardır yeni bir şey öğrenmekten kaçınıyorsanız, kendinize her gün yalnızca on dakika ayırabilirsiniz. İlk denemenizde başarısız olduğunuzda bunu yeteneğinizin kanıtı olarak değil, öğrenme sürecinin bir parçası olarak değerlendirmeyi deneyebilirsiniz.
Üçüncü adım ise kendimize karşı daha anlayışlı olmaktır. Birçok insan başkalarına gösterdiği anlayışı kendisine göstermez. Bir arkadaşımız hata yaptığında ona cesaret verirken, aynı hatayı yaptığımızda kendimizi ağır biçimde eleştirebiliriz. Oysa kendimize karşı anlayışlı olmak, sorumluluklarımızdan kaçmak anlamına gelmez. Kendimize hata yapma ve öğrenme hakkı tanımak anlamına gelir.
Konuyla ilgili meditasyon yapmak isterseniz : https://youtu.be/jpZE4mIUXCY